Các hành vi sao chép tác phẩm, làm giả nhãn hiệu, sử dụng trái phép hình ảnh, kiểu dáng, sáng chế hoặc kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng phổ biến. Nội dung gốc đã nêu các nhóm biện pháp xử lý cơ bản gồm dân sự, hành chính và hình sự . Tuy nhiên, theo khung pháp luật hiện hành năm 2026, việc lựa chọn biện pháp xử lý cần được đánh giá cụ thể theo loại quyền bị xâm phạm, chứng cứ, mức độ thiệt hại và mục tiêu của chủ thể quyền.
Theo pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam, một hành vi chỉ bị coi là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ khi có căn cứ cho thấy đối tượng bị xem xét thuộc phạm vi quyền đang được bảo hộ, có yếu tố xâm phạm, người thực hiện hành vi không phải là chủ thể quyền hoặc người được phép sử dụng, và hành vi xảy ra tại Việt Nam hoặc hướng tới người tiêu dùng/người dùng tại Việt Nam. Nội dung này kế thừa nguyên tắc xác định hành vi xâm phạm được nêu trong Nghị định 105/2006/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, hướng dẫn có liên quan .
Ví dụ, một doanh nghiệp bán sản phẩm gắn nhãn hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được bảo hộ tại Việt Nam có thể bị xem xét xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu. Tương tự, việc sao chép, phân phối tác phẩm, hình ảnh, video, phần mềm hoặc nội dung số mà không được phép của chủ sở hữu quyền cũng có thể bị xử lý theo quy định về quyền tác giả, quyền liên quan.
Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành cho phép chủ thể quyền áp dụng nhiều biện pháp để bảo vệ quyền, bao gồm áp dụng biện pháp công nghệ, yêu cầu bên vi phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại, yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý hoặc khởi kiện ra tòa án/trọng tài. Luật Sở hữu trí tuệ đã được hợp nhất, cập nhật sau các lần sửa đổi, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung năm 2022 và văn bản hợp nhất năm 2025.
Trên thực tế, trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý, chủ thể quyền thường nên thực hiện các bước sau: rà soát tình trạng bảo hộ quyền, thu thập chứng cứ vi phạm, lập vi bằng hoặc chứng cứ mua hàng, đánh giá mức độ tương tự/xâm phạm, sau đó gửi thư cảnh báo hoặc yêu cầu xử lý tùy từng trường hợp.
Theo Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể bị xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự; trong trường hợp cần thiết còn có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, kiểm soát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu hoặc biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử phạt hành chính.
Biện pháp dân sự thường được áp dụng khi chủ thể quyền muốn yêu cầu Tòa án buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại hoặc tiêu hủy hàng hóa, nguyên liệu, phương tiện vi phạm. Nội dung này phù hợp với Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ và cũng đã được nêu trong tài liệu gốc .
Ưu điểm của biện pháp dân sự là có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại và giải quyết toàn diện tranh chấp. Tuy nhiên, chủ thể quyền cần chuẩn bị chứng cứ đầy đủ về quyền sở hữu, hành vi xâm phạm, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại.
Biện pháp hành chính thường được lựa chọn trong các vụ việc cần xử lý nhanh, đặc biệt đối với hàng giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hoặc hành vi vi phạm xảy ra trong kinh doanh thương mại. Đối với lĩnh vực sở hữu công nghiệp, Nghị định 99/2013/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 126/2021/NĐ-CP và Nghị định 46/2024/NĐ-CP; Nghị định 46/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/7/2024.
Đối với quyền tác giả, quyền liên quan, từ ngày 15/02/2026, Nghị định 341/2025/NĐ-CP có hiệu lực và quy định mức phạt tiền tối đa là 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức.
Biện pháp hành chính có thể bao gồm phạt tiền, buộc chấm dứt hành vi vi phạm, buộc loại bỏ yếu tố vi phạm, tịch thu hàng hóa vi phạm, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả khác tùy từng hành vi cụ thể.
Biện pháp hình sự được áp dụng đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có tính chất nghiêm trọng, đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định các tội danh đáng chú ý như tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan tại Điều 225 và tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp tại Điều 226.
Trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, trách nhiệm hình sự chủ yếu liên quan đến hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam, khi đối tượng là hàng hóa giả mạo và hành vi đạt mức độ nghiêm trọng theo quy định của pháp luật hình sự. Nội dung gốc cũng đã đề cập đến nhóm tội danh này .
Không phải mọi vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đều nên xử lý theo cùng một cách. Nếu mục tiêu là ngăn chặn nhanh hàng hóa vi phạm trên thị trường, biện pháp hành chính thường phù hợp. Nếu mục tiêu là yêu cầu bồi thường thiệt hại, xin lỗi, cải chính công khai hoặc giải quyết tranh chấp quyền sở hữu, biện pháp dân sự có thể là lựa chọn cần thiết. Nếu hành vi có dấu hiệu làm giả quy mô lớn, thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng, chủ thể quyền có thể xem xét hướng xử lý hình sự.
Trong nhiều trường hợp, chiến lược hiệu quả là kết hợp nhiều bước: thu thập chứng cứ, gửi thư cảnh báo, yêu cầu giám định hoặc ý kiến chuyên môn, đề nghị xử lý hành chính, đồng thời chuẩn bị phương án khởi kiện nếu bên vi phạm không chấm dứt hành vi.
Để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả, doanh nghiệp nên đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế hoặc quyền tác giả càng sớm càng tốt; thường xuyên theo dõi thị trường; lưu giữ chứng cứ sử dụng quyền; và xây dựng quy trình xử lý khi phát hiện hành vi xâm phạm.
Việc xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là biện pháp bảo vệ uy tín thương hiệu, doanh thu và lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Do đó, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, chủ thể quyền nên tham khảo ý kiến của luật sư hoặc đại diện sở hữu công nghiệp để lựa chọn phương án phù hợp, tiết kiệm thời gian và tăng khả năng xử lý thành công.
ADVN Law hỗ trợ tư vấn, đánh giá hành vi xâm phạm, thu thập chứng cứ, soạn thư cảnh báo, đại diện làm việc với cơ quan có thẩm quyền và thực hiện các thủ tục bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
Liên hệ tư vấn
Liên hệ ngay để được đánh giá hồ sơ và đề xuất phương án xử lý tối ưu
- Địa chỉ: F2&F3, số 2 Phùng Khắc Khoan, Phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh
- Điện thoại: 0903.693.301 – 0909.393.329
- Email: vanphongluatsuadvn@gmail.com; advnlaw@gmail.com
